اهمیت ایمنی مسیرهای فلزی کابل
سینی کابل، نردبان کابل، داکت فلزی، ترانکینگ و سایر مسیرهای فلزی برای نگهداری، حفاظت و انتقال منظم کابلها استفاده میشوند. این تجهیزات در شرایط عادی نباید دارای ولتاژ خطرناک باشند، اما در صورت آسیب عایق کابل یا ایجاد اتصال ناخواسته، ممکن است بدنه فلزی آنها برقدار شود.
اگر مسیر فلزی به سیستم ارت و همبندی مناسبی متصل نباشد، ولتاژ خطرناک میتواند برای مدتی روی بدنه باقی بماند و تماس افراد با مسیر، ساپورت یا تجهیزات متصل به آن خطر برقگرفتگی ایجاد کند.
سیستم ارتینگ مناسب باید جریان خطا را از یک مسیر کممقاومت عبور دهد تا تجهیزات حفاظتی بتوانند مدار معیوب را در زمان مناسب قطع کنند.
به همین دلیل، ایمنی مسیر فلزی فقط به استحکام مکانیکی یا ضخامت ورق محدود نیست. پیوستگی الکتریکی، اتصال ارت، کیفیت رابطها، شرایط محیطی و کنترل پس از نصب نیز بخشی از عملکرد ایمن سیستم هستند.
تفاوت ارتینگ و همبندی
ارتینگ و همبندی مفاهیم مرتبطی هستند، اما دقیقاً یکسان نیستند.
ارتینگ
ارتینگ به اتصال بخشهای مشخص سیستم الکتریکی به شبکه زمین گفته میشود. هدف آن ایجاد مسیر مناسب برای جریان خطا، کنترل ولتاژهای خطرناک و کمک به عملکرد تجهیزات حفاظتی است.
همبندی
همبندی به اتصال الکتریکی اجزای فلزی مختلف به یکدیگر گفته میشود تا اختلاف ولتاژ خطرناک میان آنها کاهش یابد.
برای مثال، ممکن است سینی کابل، تابلو برق، بدنه تجهیزات و سازه فلزی در یک فضای تأسیساتی به یک شبکه همبندی مشترک متصل شوند.
وجود اتصال ارت در یک نقطه، همیشه بهتنهایی تضمین نمیکند که تمام قطعات مسیر دارای پیوستگی مطمئن هستند. همبندی صحیح باید در تمام طول مسیر حفظ شود.
چرا مسیر فلزی ممکن است برقدار شود؟
در شرایط عادی، کابلها دارای عایق هستند و هادی برق نباید با بدنه فلزی تماس داشته باشد. بااینحال، عوامل مختلفی ممکن است باعث آسیب عایق شوند:
- لبه تیز مسیر
- فشار بیشازحد کابل
- کشیدن کابل با نیروی زیاد
- خم نامناسب
- افزایش دمای کابل
- ارتعاش تجهیزات
- نفوذ آب و رطوبت
- برخورد ابزار
- جوندگان
- خوردگی
- نصب غیراصولی گلند
- آسیب هنگام تعمیر یا توسعه
- شکستگی عایق در اثر عمر بالا
در صورت تماس هادی برقدار با مسیر فلزی، جریان خطا باید از طریق سیستم ارت عبور کند. اگر مسیر پیوسته و کممقاومت نباشد، ممکن است تجهیزات حفاظتی بهموقع عمل نکنند.
اجزای فلزی نیازمند بررسی
تمام اجزای رسانایی که احتمال برقدار شدن آنها وجود دارد باید در طراحی ایمنی بررسی شوند.
این اجزا میتوانند شامل موارد زیر باشند:
- سینی کابل
- نردبان کابل
- داکت فلزی
- ترانکینگ فلزی
- درب و رویه مسیر
- زانوییها
- سهراهی و چهارراهی
- تبدیلها
- رابطها
- ساپورتها
- آویزها
- پایههای فلزی
- بدنه تابلوها
- جعبههای فلزی
- رکها
- محفظه تجهیزات
- دربهای فلزی قابلبازشدن
وجود اتصال مکانیکی میان این قطعات لزوماً بهمعنای پیوستگی الکتریکی قابلاعتماد نیست.
پیوستگی الکتریکی مسیر
پیوستگی الکتریکی یعنی جریان بتواند در تمام طول مسیر فلزی، بدون مقاومت غیرعادی یا قطعشدگی، عبور کند.
یک مسیر ممکن است از چندین شاخه، رابط، زانویی و قطعه جانبی تشکیل شده باشد. اگر یکی از این اتصالها دارای مقاومت زیاد باشد، عملکرد کل مسیر همبندی تحتتأثیر قرار میگیرد.
عوامل زیر میتوانند پیوستگی را کاهش دهند:
- شل بودن پیچها
- رنگ روی سطح تماس
- زنگزدگی
- آلودگی و چربی
- استفاده از رابط نامناسب
- تماس سطحی ناکافی
- نبود واشر مناسب
- تغییر شکل قطعات
- نصب نادرست
- باز و بسته شدن مکرر
- خوردگی در محیط مرطوب
تمام اتصالها باید مطابق مشخصات محصول و نقشه پروژه اجرا شوند.
نقش رابطها در پیوستگی
رابطهای مکانیکی شاخههای مسیر را به یکدیگر متصل میکنند. اگر طراحی و نصب آنها مناسب باشد، میتوانند در حفظ پیوستگی الکتریکی نیز نقش داشته باشند.
بااینحال، نباید بدون بررسی فنی فرض شود هر رابط مکانیکی برای انتقال مطمئن جریان خطا کافی است.
در برخی سیستمها لازم است علاوه بر رابط مکانیکی، از سیم همبندی یا اتصال ارت جداگانه استفاده شود. این موضوع به طراحی محصول، جنس پوشش، نوع پیچها و الزامات پروژه بستگی دارد.
هنگام نصب رابط باید موارد زیر کنترل شوند:
- تعداد پیچها کامل باشد.
- پیچها با گشتاور مناسب محکم شوند.
- سطح تماس تمیز باشد.
- رابط با ابعاد مسیر سازگار باشد.
- قطعات تغییر شکل نداده باشند.
- پوشش محافظ بهصورت غیرضروری آسیب نبیند.
- پیوستگی پس از نصب آزمایش شود.
سیم همبندی میان قطعات
در محلهایی که اتصال مکانیکی بهتنهایی قابلاعتماد نیست، میتوان از هادی همبندی انعطافپذیر استفاده کرد.
این هادی ممکن است میان دو شاخه مسیر، در دو طرف اتصال انعطافپذیر یا میان درب فلزی و بدنه نصب شود.
کاربردهای متداول شامل موارد زیر هستند:
- اتصال دو قطعه دارای پوشش عایقکننده
- عبور از اتصال انبساطی
- اتصال درب قابلبازشدن
- اتصال بخشهای متحرک
- تقویت پیوستگی در محیط خورنده
- اتصال مسیر به تابلو یا رک
- عبور از درز ساختمان
- اتصال قطعات جداشونده
هادی همبندی باید در برابر کشش، ضربه، خوردگی و باز و بسته شدن مکرر محافظت شود.
نقاط اتصال به شبکه ارت
مسیر فلزی باید در نقاط مشخص به شبکه ارت ساختمان یا تأسیسات متصل شود.
تعداد و محل این نقاط باید بر اساس طول مسیر، ساختار شبکه، انشعابها، شرایط محیطی و الزامات طراحی تعیین شوند.
نقاط رایج اتصال شامل موارد زیر هستند:
- ابتدای مسیر
- انتهای مسیر
- محل ورود به تابلو
- محل اتصال به رک
- انشعابهای اصلی
- تغییر ساختمان یا بخش
- عبور از اتصال انعطافپذیر
- محل ورود به فضای حساس
- مسیرهای طولانی
- بخشهای دارای خطر بیشتر
انتخاب تصادفی محل اتصال ارت ممکن است بخشهایی از مسیر را بدون پیوستگی مناسب باقی بگذارد.
اتصال مسیر به تابلو برق
محل اتصال سینی یا داکت به تابلو یکی از نقاط مهم سیستم است.
مسیر نباید فقط از طریق تماس اتفاقی با بدنه تابلو دارای اتصال الکتریکی باشد. اتصال باید مشخص، پایدار و قابلکنترل باشد.
در این بخش باید موارد زیر بررسی شوند:
- بدنه تابلو به ارت متصل باشد.
- مسیر فلزی اتصال مطمئن داشته باشد.
- گلند یا ورودی کابل مناسب باشد.
- لبه ورود کابل محافظت شود.
- پوشش رنگ در محل اتصال مانع پیوستگی نشود.
- هادی همبندی در صورت نیاز نصب شود.
- اتصال در برابر شل شدن محافظت شود.
- امکان بازرسی وجود داشته باشد.
کابلها نیز نباید در محل ورود به تابلو روی لبه تیز قرار بگیرند.
اتصال دربها و قطعات متحرک
دربهای فلزی، رویههای قابلبازشدن و قطعات متحرک ممکن است فقط از طریق لولا یا پیچ به بدنه متصل باشند.
لولا همیشه مسیر الکتریکی مطمئن و دائمی ایجاد نمیکند، بهخصوص اگر دارای رنگ، گریس، خوردگی یا لقی باشد.
در صورت نیاز، باید از سیم همبندی انعطافپذیر میان درب و بدنه استفاده شود.
این سیم باید بهگونهای نصب شود که:
- هنگام باز شدن درب کشیده نشود.
- در میان لولا یا لبهها گیر نکند.
- سطح مقطع مناسب داشته باشد.
- اتصال آن شل نشود.
- محل اتصال در برابر خوردگی محافظت شود.
- امکان باز کردن درب برای تعمیر باقی بماند.
انتخاب هادی حفاظتی
سطح مقطع و نوع هادی حفاظتی باید بر اساس طراحی سیستم، جریان خطای احتمالی، زمان عملکرد حفاظت و شرایط نصب تعیین شود.
استفاده از سیمی با سطح مقطع نامشخص یا انتخاب صرفاً تجربی ممکن است مناسب نباشد.
در انتخاب هادی باید موارد زیر در نظر گرفته شوند:
- جریان خطای احتمالی
- زمان قطع تجهیزات حفاظتی
- طول مسیر
- جنس هادی
- شرایط محیطی
- روش نصب
- حفاظت مکانیکی
- دمای محیط
- احتمال خوردگی
- استانداردها و مشخصات پروژه
هادی حفاظتی باید بهوضوح قابلشناسایی باشد و با هادیهای مدار اشتباه نشود.
محل اتصال هادی ارت
محل اتصال باید دارای سطح تماس مناسب و مقاومت مکانیکی کافی باشد.
اتصال سیم ارت روی سطح رنگشده یا آلوده ممکن است پیوستگی مطلوبی ایجاد نکند. سطح تماس باید مطابق دستورالعمل محصول آماده شود و پس از اتصال نیز در برابر خوردگی محافظت گردد.
در محل اتصال بهتر است موارد زیر کنترل شوند:
- پیچ مناسب
- واشر مناسب
- کابلشو متناسب
- پرس صحیح کابلشو
- تمیزی سطح
- سفتی اتصال
- حفاظت در برابر رطوبت
- امکان بازرسی
- نشانهگذاری
- جلوگیری از چرخش کابلشو
پیچ اتصال ارت نباید برای نگهداری اجزای دیگری استفاده شود، مگر اینکه در طراحی چنین کاربردی پیشبینی شده باشد.
رنگ و پوشش سطح
رنگ پودری، پوششهای محافظ و برخی لایههای سطحی میتوانند رسانایی محل اتصال را کاهش دهند.
این پوششها برای محافظت در برابر خوردگی ضروری هستند، اما در نقطه اتصال الکتریکی باید راهکار مناسبی برای ایجاد تماس فلزی مطمئن وجود داشته باشد.
برداشتن پوشش باید فقط در محدوده لازم و به روش کنترلشده انجام شود. برداشتن بیشازحد رنگ یا پوشش ممکن است خوردگی ایجاد کند.
پس از ایجاد اتصال، ناحیه اطراف باید با روشی مناسب در برابر رطوبت و زنگزدگی محافظت شود، بدون اینکه تماس الکتریکی مختل شود.
مسیرهای گالوانیزه
در مسیرهای گالوانیزه، پوشش روی از فولاد در برابر خوردگی محافظت میکند.
خراش عمیق، برش غیراصولی و سوراخکاری کنترلنشده ممکن است بخشهایی از فولاد را بدون پوشش باقی بگذارد.
هنگام اجرا باید:
- از اتصالات سازگار استفاده شود.
- برشها تمیز باشند.
- پلیسهها حذف شوند.
- نقاط آسیبدیده مطابق دستورالعمل پروژه ترمیم شوند.
- از ایجاد خوردگی گالوانیکی جلوگیری شود.
- اتصال الکتریکی پس از نصب کنترل شود.
سطح گالوانیزه نباید با مواد یا فلزاتی ترکیب شود که در محیط مرطوب باعث خوردگی سریع شوند.
مسیرهای استیل
استیل در محیطهای مرطوب، بهداشتی یا خورنده کاربرد دارد. بااینحال، استفاده از پیچ، رابط یا کابلشوی نامتناسب ممکن است مقاومت خوردگی مجموعه را کاهش دهد.
در مسیرهای استیل باید به موارد زیر توجه شود:
- گرید مناسب استیل
- سازگاری پیچ و اتصالات
- جلوگیری از آلودگی آهنی سطح
- تمیز بودن محل اتصال
- حفاظت از فینیشینگ
- پیوستگی الکتریکی
- سازگاری با هادی ارت
- شرایط مواد شیمیایی محیط
استفاده از ابزار آلوده به ذرات فولاد معمولی روی سطح استیل ممکن است لکههای زنگ ایجاد کند.
خوردگی گالوانیکی
زمانی که دو فلز متفاوت در حضور رطوبت با یکدیگر تماس دارند، ممکن است خوردگی گالوانیکی ایجاد شود.
برای مثال، استفاده از اتصالات یا پیچهای ناسازگار میتواند یکی از فلزها را سریعتر دچار خوردگی کند.
برای کاهش این خطر باید:
- جنس قطعات با یکدیگر سازگار باشد.
- محیط نصب بررسی شود.
- رطوبت و مواد خورنده کنترل شوند.
- از جداکننده یا روش حفاظتی مناسب استفاده شود.
- اتصالات بهصورت دورهای بازرسی شوند.
- توصیه سازنده محصول رعایت شود.
خوردگی میتواند علاوه بر کاهش استحکام مکانیکی، مقاومت الکتریکی اتصال را نیز افزایش دهد.
حفاظت از کابل در برابر لبههای تیز
ایمنی مسیر فلزی فقط به ارتینگ محدود نیست. لبههای تیز، پلیسهها و برشهای نامناسب میتوانند عایق کابل را آسیب دهند و زمینه ایجاد اتصال بدنه را فراهم کنند.
تمام نقاط ورود و خروج کابل باید بررسی شوند.
راهکارهای مناسب شامل موارد زیر هستند:
- پلیسهگیری
- استفاده از محافظ لبه
- نصب گلند
- استفاده از بوش
- رعایت شعاع خم
- جلوگیری از تماس کابل با پیچ
- مهار صحیح کابل
- استفاده از اتصالات استاندارد
- جلوگیری از پر کردن بیشازحد مسیر
کابل نباید تحت وزن خود روی لبه مسیر قرار بگیرد.
ظرفیت و پرشدگی مسیر
پر کردن بیشازحد سینی، داکت یا ترانکینگ میتواند باعث افزایش دمای کابل، فشار مکانیکی و دشوار شدن تعمیر شود.
افزایش دمای کابل به عایق آسیب میزند و احتمال خطا را بیشتر میکند.
در طراحی ظرفیت باید موارد زیر لحاظ شوند:
- تعداد کابلها
- قطر خارجی
- جریان عبوری
- تهویه مسیر
- نوع کابل
- نحوه چیدمان
- ظرفیت آینده
- جداسازی مدارها
- وزن کابل
- امکان خارج کردن کابل
مسیر نباید فقط برای کابلهای فعلی اندازهگذاری شود.
جداسازی کابلها
کابلهای برق قدرت، کنترل، شبکه، اعلام حریق و مدارهای حساس ممکن است نیازمند مسیرهای جداگانه یا جداکننده داخلی باشند.
جداسازی علاوه بر کاهش تداخل، باعث میشود عملیات تعمیر روی یک گروه کابل با خطر کمتری انجام شود.
در طراحی باید نوع مدار، سطح ولتاژ، حساسیت سیگنال و الزامات پروژه بررسی شوند.
جداکنندههای فلزی نیز در صورت نیاز باید در شبکه همبندی مسیر لحاظ شوند.
اتصال مسیر در نقاط انبساط
ساختمانها و مسیرهای فلزی ممکن است در اثر دما یا حرکت سازه تغییر طول دهند.
در محل اتصال انبساطی، قطعات مسیر باید امکان حرکت کنترلشده داشته باشند. اتصال صلب ممکن است باعث تغییر شکل، شکست رابط یا آسیب کابل شود.
از طرف دیگر، اتصال انبساطی ممکن است پیوستگی الکتریکی مستقیم را قطع کند.
در این نقاط معمولاً باید:
- اتصال مکانیکی مناسب نصب شود.
- هادی همبندی انعطافپذیر پیشبینی شود.
- طول کافی برای حرکت وجود داشته باشد.
- کابلها تحت کشش قرار نگیرند.
- محل اتصال قابلبازرسی باشد.
- شرایط خوردگی بررسی شود.
عبور از درزهای ساختمانی
درز انقطاع، انبساط و لرزهای محل حرکت نسبی بخشهای ساختمان است.
مسیر کابل در این نقاط نباید مانع حرکت سازه شود یا در اثر جابهجایی آسیب ببیند.
برای عبور ایمن ممکن است از موارد زیر استفاده شود:
- قطعه انعطافپذیر
- لوپ کابل
- ساپورت مستقل در دو طرف
- هادی همبندی انعطافپذیر
- پوشش محافظ
- فاصله حرکتی کافی
- اتصالات قابلتنظیم
جزئیات دقیق باید بر اساس میزان حرکت و طراحی پروژه تعیین شود.
ارتینگ ساپورتها
ساپورتها معمولاً از طریق اتصال مکانیکی به مسیر یا سازه فلزی متصل هستند، اما نباید بدون بررسی فرض شود که تمام آنها پیوستگی مناسب دارند.
در برخی پروژهها، ساپورتها بخشی از شبکه همبندی در نظر گرفته میشوند و در برخی دیگر صرفاً وظیفه مکانیکی دارند.
نوع اتصال، پوشش سطح، پیچها و محل نصب باید بررسی شوند.
ساپورت نباید بهعنوان جایگزین هادی حفاظتی اصلی استفاده شود، مگر اینکه این عملکرد در طراحی بهطور مشخص تأیید شده باشد.
اتصال به سازه فلزی ساختمان
در ساختمانهای فلزی ممکن است مسیر کابل در نزدیکی تیرها و ستونها نصب شود. تماس با سازه بهتنهایی بهمعنای اتصال ارت مناسب نیست.
رنگ، پوشش ضدحریق، زنگزدگی و اتصالات مکانیکی میتوانند مانع پیوستگی شوند.
اگر اتصال مسیر به سازه بخشی از طراحی ارت باشد، باید روش اتصال، سطح تماس و آزمایش آن بهطور مشخص تعریف شود.
سوراخکاری یا جوشکاری روی عضو سازهای نیز نباید بدون تأیید سازه انجام شود.
حفاظت مکانیکی مسیر
مسیر فلزی باید در برابر بار کابل، ضربه، لرزش و نیروهای بهرهبرداری مقاومت کافی داشته باشد.
تغییر شکل سینی یا شکست ساپورت میتواند کابلها را تحت فشار قرار دهد و اتصال ارت را نیز قطع کند.
در طراحی مکانیکی باید موارد زیر بررسی شوند:
- وزن مسیر
- وزن کابلها
- بار آینده
- فاصله ساپورتها
- عرض و ضخامت مسیر
- نقاط انشعاب
- لرزش
- شرایط زلزله
- ضربه احتمالی
- خوردگی
- نوع اتصال به سازه
ساپورتگذاری نامناسب یک مشکل ایمنی الکتریکی و مکانیکی محسوب میشود.
شرایط محیطهای مرطوب
در محیط مرطوب، احتمال خوردگی و کاهش کیفیت اتصالها بیشتر است.
مسیر، اتصالات، پیچها، کابلشوها و هادی ارت باید برای شرایط محیط انتخاب شوند.
نکات مهم عبارتاند از:
- جلوگیری از تجمع آب
- انتخاب پوشش مقاوم
- استفاده از اتصالات سازگار
- آببندی ورودی کابل
- بازرسی دورهای خوردگی
- حفاظت محل اتصال ارت
- جلوگیری از تماس فلزهای ناسازگار
- حفظ دسترسی برای تعمیر
نفوذ آب به داخل داکت یا جعبه میتواند خطر اتصال کوتاه و برقگرفتگی را افزایش دهد.
محیطهای دارای مواد خورنده
در کارخانههای شیمیایی، صنایع غذایی، فضاهای ساحلی و بعضی موتورخانهها ممکن است بخارات یا مواد خورنده وجود داشته باشند.
انتخاب مسیر فقط بر اساس ظاهر یا قیمت اولیه مناسب نیست. جنس و پوشش باید با ماده خورنده و شرایط محیطی سازگار باشند.
در این محیطها باید دفعات بازرسی بیشتر شود و کاهش ضخامت، زنگزدگی یا آسیب اتصالها کنترل گردد.
محیطهای دارای گردوغبار
گردوغبار میتواند روی اتصالات جمع شود، رطوبت جذب کند یا دسترسی به پیچها و نقاط آزمایش را محدود سازد.
در بعضی صنایع، گردوغبار قابلاشتعال نیز میتواند خطر ویژهای ایجاد کند. طراحی چنین محیطهایی باید توسط متخصص و مطابق الزامات اختصاصی انجام شود.
مسیرهای دربدار، آببندی ورودیها و برنامه نظافت میتوانند بخشی از راهکار باشند.
مسیرهای فضای باز
در فضای باز، مسیرها در معرض باران، نور خورشید، تغییرات دما، باد و آلودگی قرار دارند.
در این شرایط باید موارد زیر بررسی شوند:
- مقاومت پوشش
- تخلیه آب
- انبساط حرارتی
- استحکام ساپورت
- آببندی جعبهها
- حفاظت اتصال ارت
- خوردگی پیچها
- مسیر ورود آب به کابل
- مقاومت در برابر باد
- دسترسی تعمیراتی
نقاط اتصال باید طوری نصب شوند که آب در اطراف آنها جمع نشود.
آتش و گسترش حریق
کابلها و مسیرهای عبور آنها میتوانند در گسترش دود و آتش میان فضاها نقش داشته باشند.
در محل عبور مسیر از دیوار یا سقف مقاوم حریق، بازشو باید با سیستم آتشبندی مناسب بسته شود.
آتشبندی باید با تعداد کابلها، نوع مسیر، جنس دیوار و سطح مقاومت حریق هماهنگ باشد.
افزودن کابل جدید نباید باعث تخریب دائمی آتشبندی شود. پس از هر تغییر، سیستم باید مجدداً ترمیم و کنترل شود.
دسترسی ایمن برای تعمیر
مسیر کابل باید در محلی نصب شود که امکان بازرسی و تعمیر ایمن وجود داشته باشد.
قرار دادن اتصالها در نقاط کاملاً غیرقابلدسترسی باعث میشود شل شدن، خوردگی یا قطع هادی همبندی دیر تشخیص داده شود.
برای مسیرهای مرتفع باید امکان دسترسی ایمن با تجهیزات مناسب پیشبینی شود.
نباید برای تعمیر مسیر، تکنسین مجبور به قرار گرفتن روی لوله، کانال یا اجزای غیرمطمئن شود.
برچسبگذاری نقاط ارت
نقاط اتصال ارت و همبندی باید مشخص و قابلشناسایی باشند.
برچسبگذاری باعث میشود در زمان تعمیر یا تغییر مسیر، اتصال حفاظتی بهاشتباه باز یا فراموش نشود.
اطلاعات قابلثبت شامل موارد زیر هستند:
- شماره مسیر
- نقطه اتصال ارت
- مقصد هادی
- سطح مقطع هادی
- تاریخ نصب
- تاریخ آزمایش
- نتیجه بازرسی
- مسئول اجرا
برچسبها باید در برابر شرایط محیطی دوام کافی داشته باشند.
آزمایش پیوستگی پس از اجرا
پس از پایان نصب، ظاهر مناسب اتصال برای تأیید عملکرد کافی نیست. پیوستگی الکتریکی باید آزمایش شود.
آزمایشها باید توسط فرد صلاحیتدار و با ابزار مناسب انجام شوند.
کنترلها میتوانند شامل موارد زیر باشند:
- پیوستگی ابتدا تا انتهای مسیر
- مقاومت اتصالها
- اتصال شاخهها
- اتصال دربها
- اتصال به تابلو
- اتصال رک
- هادیهای همبندی
- اتصال در نقاط انبساط
- پیوستگی پس از رنگ یا پوشش
- صحت برچسبها
نتایج آزمایش بهتر است ثبت و نگهداری شوند.
بازرسی چشمی
بازرسی چشمی اولین مرحله کنترل است و میتواند بسیاری از خطاها را مشخص کند.
در بازرسی باید موارد زیر بررسی شوند:
- کامل بودن پیچها
- شل نبودن اتصالها
- وجود هادی همبندی
- نبود زنگزدگی
- سالم بودن کابلشو
- مناسب بودن شعاع خم
- نبود لبه تیز
- سلامت پوشش
- مهار مناسب کابلها
- فاصله صحیح ساپورتها
- آسیب ندیدن کابل
- بسته بودن دربها
- نصب برچسبها
- تمیزی نقاط اتصال
بازرسی چشمی جایگزین آزمایش الکتریکی نیست، اما مکمل آن است.
کنترل گشتاور اتصالها
کم بودن گشتاور پیچ میتواند باعث شل شدن و افزایش مقاومت شود. بیشازحد محکم کردن نیز ممکن است رزوه، واشر یا قطعه را آسیب بزند.
در صورت اعلام مقدار گشتاور توسط سازنده، اتصال باید مطابق همان مشخصات محکم شود.
استفاده از ابزار مناسب و ثبت کنترل در پروژههای حساس میتواند کیفیت اجرا را افزایش دهد.
نگهداری دورهای
سیستم ارتینگ و مسیر فلزی پس از تحویل نیز به بازرسی دورهای نیاز دارد.
شرایط محیطی، لرزش، تعمیرات و اضافه شدن کابل ممکن است وضعیت اولیه را تغییر دهند.
برنامه نگهداری میتواند شامل موارد زیر باشد:
- بازدید خوردگی
- کنترل سفتی پیچها
- آزمایش پیوستگی
- بررسی هادیهای انعطافپذیر
- تمیز کردن نقاط اتصال
- کنترل آسیب پوشش
- بررسی بار مسیر
- حذف کابلهای متروکه
- کنترل ساپورتها
- بررسی آتشبندی
- ثبت تغییرات
- اصلاح برچسبها
دفعات بازرسی باید با اهمیت سیستم و شرایط محیطی هماهنگ باشد.
تغییر و توسعه مسیر
هنگام افزودن کابل، تغییر شاخه یا باز کردن بخشی از مسیر نباید پیوستگی ارت از بین برود.
پیش از شروع کار باید مشخص شود باز کردن رابط یا درب چه تأثیری بر شبکه همبندی دارد.
پس از پایان تغییرات نیز باید موارد زیر کنترل شوند:
- تمام پیچها بسته شدهاند.
- هادی همبندی دوباره نصب شده است.
- پوشش آسیبدیده ترمیم شده است.
- کابلها تحت فشار نیستند.
- ظرفیت مسیر مناسب است.
- آتشبندی بازشو ترمیم شده است.
- پیوستگی آزمایش شده است.
- نقشه و مستندات اصلاح شدهاند.
اشتباهات رایج در ارتینگ مسیرهای فلزی
یکی از رایجترین اشتباهات، فرض کردن این موضوع است که اتصال مکانیکی قطعات همیشه پیوستگی الکتریکی مطمئن ایجاد میکند.
اشتباهات دیگر عبارتاند از:
- اتصال ارت روی سطح رنگشده
- استفاده از پیچ زنگزده
- نصب نکردن همبندی در اتصال انبساطی
- اتکا به لولا برای ارت درب
- استفاده از کابلشوی نامتناسب
- پرس ناقص کابلشو
- استفاده از سیم با سطح مقطع نامشخص
- شل بودن پیچها
- آسیب پوشش و ترمیم نکردن آن
- ترکیب فلزهای ناسازگار
- قطع شدن ارت هنگام تعمیر
- آزمایش نکردن پیوستگی
- ثبت نکردن نقاط اتصال
- اتصال ارت در فقط یک نقطه بدون بررسی کل مسیر
- استفاده از ساپورت بهعنوان مسیر ارت بدون تأیید
- بیتوجهی به خوردگی محیط
- پوشاندن نقاط اتصال و غیرقابلدسترسی کردن آنها
- نصب هادی همبندی در معرض کشش
مراحل پیشنهادی اجرای ایمن
برای اجرای ایمن مسیرهای فلزی میتوان مراحل زیر را دنبال کرد:
- نوع مسیر و شرایط محیط را مشخص کنید.
- نقشه ارتینگ و همبندی پروژه را بررسی کنید.
- جنس مسیر، رابط و پیچها را هماهنگ انتخاب کنید.
- نقاط اصلی اتصال ارت را تعیین کنید.
- نیاز به هادی همبندی میان قطعات را مشخص کنید.
- سطح تماس اتصالها را آماده کنید.
- کابلشو و پیچ مناسب بهکار ببرید.
- مسیر را با ساپورتهای مطمئن نصب کنید.
- تمام لبهها و نقاط ورود کابل را کنترل کنید.
- اتصالهای انبساطی و متحرک را همبندی کنید.
- پوشش آسیبدیده را ترمیم کنید.
- مسیر را برچسبگذاری کنید.
- بازرسی چشمی انجام دهید.
- پیوستگی الکتریکی را آزمایش کنید.
- نتایج را در مستندات پروژه ثبت کنید.
- برنامه بازرسی دورهای تعیین کنید.
چکلیست کنترل نهایی
پیش از بهرهبرداری بهتر است این موارد بررسی شوند:
- مسیر فلزی در تمام طول پیوستگی دارد.
- نقاط اتصال ارت مشخص هستند.
- هادیهای همبندی نصب شدهاند.
- دربها و قطعات متحرک اتصال مناسب دارند.
- اتصالهای انبساطی همبندی شدهاند.
- پیچها کامل و محکم هستند.
- سطح تماس عاری از رنگ و آلودگی نامناسب است.
- محل اتصال در برابر خوردگی محافظت شده است.
- کابلشوها درست پرس شدهاند.
- هادی ارت آسیب مکانیکی ندارد.
- کابلها با لبه تیز تماس ندارند.
- ظرفیت مسیر بیشازحد اشغال نشده است.
- ساپورتها سالم و محکم هستند.
- مسیرهای برق و داده بهدرستی تفکیک شدهاند.
- بازشوهای مقاوم حریق آتشبندی شدهاند.
- نقاط ارت دارای برچسب هستند.
- آزمایش پیوستگی انجام شده است.
- نتیجه آزمایش ثبت شده است.
- نقشه نهایی مطابق اجرا اصلاح شده است.
- برنامه نگهداری دورهای مشخص است.
جمعبندی
مسیرهای فلزی کابل در صورت آسیب عایق ممکن است برقدار شوند؛ بنابراین پیوستگی الکتریکی، ارتینگ و همبندی آنها بخش اصلی ایمنی سیستم است.
اتصال مکانیکی میان سینیها، نردبانها و قطعات جانبی همیشه بهتنهایی کافی نیست. نوع رابط، پوشش سطح، پیچها، خوردگی و کیفیت نصب همگی بر مقاومت الکتریکی مسیر تأثیر دارند.
نقاط اتصال ارت، هادیهای همبندی، دربهای متحرک و اتصالهای انبساطی باید از مرحله طراحی مشخص شوند. پس از اجرا نیز بازرسی ظاهری و آزمایش پیوستگی ضروری است.
اجرای اصولی و نگهداری دورهای مسیرهای فلزی باعث کاهش خطر برقگرفتگی، عملکرد سریعتر تجهیزات حفاظتی و افزایش ایمنی و پایداری زیرساخت برق خواهد شد.
